DeyrulfununManastırı ve girişi

Eylül 2016’da Mor Gabriel Manastırı’na bir ziyarette bulunmuştum. Mardin’in Midyat ilçesi ve Güngören Köyü sınırlarındaki bu manastır, bulunduğu konumdan tutun da hemen ilk bakışta dikkatinizi çeken bakım ve temizliği ile sadeliğine kadar gördüğüm en etkileyici dini mekanlardan olabilir. Burayı, herkesin ziyaret etmesini isterdim çünkü Türkiye’de ‘azınlık’ olarak nitelendirilen, bu ülkenin diğer vatandaşlarının da hatırlanması, anlaşılması, kültürlerine sahip çıkmasına yardımcı olması gerektiğini düşünüyorum. Bir Süryani, hatta manastırda ikamet eden biri olarak, Kuryakos Acar ait aşağıdaki röportajda; ilk ağızdan, benim verebileceğimden çok daha doğru bilgileri bulabilirsiniz. Fotoğraflar benden, bilgiler Kuryakos Acar’dan… Bakalım kendisi kimmiş, Süryaniler kimdir, nerede yaşar bilmek, biraz haklarında ayrıntı öğrenmek isteyenler, Türkiye’de yaşamak nasıldır bir de onun açısından okuyalım.

Kendinizi tanıtır mısınız?

Ben, Kuryakos Acar, Mor Gabriel’in de doğmuş olduğu köyde (Beth Kustan)’da doğdum.  Orta ve lise eğitimimi alırken, Milli Eğitim’e bağlı okullarda eğitimime devam etmek için ise 1998’den itibaren manastırı yurt olarak kullandım. Daha sonra, mezun olunca ise manastırda rehber olarak çalışmaya başladım. 2005 yılından bu yana Mor Gabriel Manastırı’nda ziyaretçilere profesyonel rehberlik hizmeti veriyorum

Süryaniler Türkiye’de ortalama ne kadar nüfusa sahiptir ve nerelerde yaşarlar?

Türkiye’de 25000 civarında Süryani vardır, bunların 15000 kadarı büyük şehirlerde (özellikle İstanbul’da), 2300’ü (85 hane Mardin, 110 hane ise Midyat’ta olmak üzere toplam 15 köyde) Mardin’de yaşamaktadır. Dünyada ise, tam sayısından emin olmamakla birlikte, 4 Milyon civarında Ortodoks Süryani vardır.

Süryanilerin genel kişilik özellikleri nasıldır?

Doğup-büyüyüp, yaşadıkları topraklara çok bağlıdırlar. İnançlarına sadıktırlar ve oldukça dindardırlar.

Diğer ülkelerde yaşayan Süryaniler genellikle dönemlerde göç etmişlerdir ve neden gitmişlerdir?

Daha önce 1600’lü yıllarda oldukça baskıya uğramış ve sayıları azalmıştır. Ayrıca, (Seyfo ya da Sayfo olarak adlandırılan ve ‘techir’ olarak tarih kitaplarında okutulan) 1914-1920 arasında sayılarımız yine çok azalmıştır. Daha sonra ise Süryaniler, cumhuriyet döneminde de bir takım baskılardan dolayı, Türkiye’den genellikle İsveç ve Almanya başta olmak üzere, Avrupa ülkelerine göç etmişlerdir. Bunun dışında baskılara rağmen topraklarından ayrılmak istemeyen ve var olan manastırları yaşatmak, ayakta tutmak için çok az sayıda kişi günümüzde Türkiye’de kalmıştır. 1915’te çoğu Süryani Türkiye’ye yakın olduğu için ülkelerine dönebileceğini düşündüğünden Suriye’ye göç etmiş fakat dönememiştir. Hatta günümüze kadar Suriye’de kalanlar, Suriye’deki savaşta da etkilenmiştir (Suriye’deki savaştan etkilenenler olarak, 1.5 Milyon kadar Süryani’den bahsediyoruz.)

Mor Gabriel kimdir? Süryaniler için önemi nedir? Deyrulumur (Mor Gabriel) Manastırın geçmişinden söz eder misiniz?

Manastır Mor Simon ve Mor Samuel tarafından MS 397’de kurulmuştur.  Dünyada, hala ayakta kalabilen, en eski Ortodoks Süryani (Süryaniler arasında da çok sayıda mezhep farklılığı vardır) manastırıdır. Mor Gabriel ise 594-688 yılları arasında yaşamış, manastırın altın çağını yaşatmış, üç ölüyü diritmiş, Süryaniler arasında büyük saygınlık duyulan bir azizdir.

 Manastırda kaç kişi çalışıyor?

Manastırda;  metropolit, rahipler (3 kişi), rahibeler (14 kişi), öğrenci ve personellerle birlikte şu an 60-70 kişi bulunuyor.

Süryanice nasıl bir dildir? Süryanice’nin kökeni nedir?

Süryanice için Aramice’nin devamıdır diyebiliriz ki bu en eski dillerdendir. Hatta İsa’nın konuştuğu dil Aramice’dir(bu nedenle Arapça’dan da eski olduğunu unutmamalıyız). Gırtlaktan sesler içerir ve Arapça ve İbranice ile benzerlikler de gösterir. Günümüzde ise mezhepte olduğu gibi konuşulan lehçelerde de Süryanice içinde farklılıklar vardır.

Süryaniler ibadetleri genel olarak nasıldır, örneğin hangi gün(ler) yapılır?

Ortodoks Süryani ayinleri oldukça fazladır. Günde 7 kez ibadet yapılır, sabah-öğle ve akşam olanlar kilisede diğer 4’ü ise kişisel yapılan ibadetlerdir. Dua ederken ‘secde’ kavramı Süryaniler’de de vardır, genelde ise ibadetlerde koro ve ilahi ön plandadır.

Ayrıca ayinler; çarşamba, cuma ve pazar olmak üzere haftada üç defadır.

Bunların dışında çok sayıda oruç tutulan zaman dilimleri vardır. Çarşamba ve cumaları hayvansal gıda tüketmeyiz, Paskalya öncesi  50 günlük en uzun oruç tutulur. Bu sürede yine hayvansal hiçbir besin tüketilmez, öğleden gece 12’ye kadar, yarım gün yemek yenilmez. Ayrıca havariler,
İsa’nın doğuşu öncesi, Meryam Ana için gibi çok sayıda, farklı süreli oruçlar vardır.

Süryaniler’i ve ibadet yerlerini, Batı’daki kiliselerden farklı kılan, en belirgin şeyler nelerdir?

Çok daha sadedir. Katolik kiliselerindeki gibi Fresklere, heykellere yer verilmez. Aynı şekilde tablolar da pek yoktur.  Bez üzerine çizimler vardır, bunlar Süryaniler’e özgüdür diyebiliriz. (Hatta bu sanatla uğraşan son teyzemizi geçenlerde kaybettik ne yazık ki)

 Süryani geleneklerinin bugüne kadar ulaşmasını sağlayan sözlü ya da edebi eserler nelerdir?

Yazılı kaynaklar vardır fakat oldukça az sayıdadır. Sebebi ise şimdiye kadar çok sayıda kütüphanemizin ve eserlerimizin yakılması, tahrip edilmesidir. Bu nedenle, Süryani gelenekleri genellikle sözlü olarak aktarılmıştır ve bu şekilde sahip çıkılmıştır diyebiliriz.

Çok eski tarihlerden bahsediyoruz Süryaniler’i anlatırken, Süryaniler hala geleneklerini nasıl koruyabilmiştir? Nasıl asimile olmamayı başarmıştır?

Elbette asimile olanları, kaçırılanları, baskı altında tutulanları da olmuştur fakat Süryaniler genel olarak dinine ve kültürüne, özellikle de yaşadığı topraklara yıllardır çok bağlı olduğu için sayıları az da olsa hala değerlerini koruyabilmişlerdir.

 Önemli Süryani edebiyatçı, düşünür, müzisyen var mıdır?

Geçmişte (3.-4.yüzyılda yaşayan) çok sayıda, Süryani önemli düşünür ve edebiyatçı vardır ve Süryaniler arasında hala bilinmektedir. Hatta ilahilerin kökenleri de bu kişilere dayanmaktadır. Örneğin, Nusaybinli Mor Efrem, Suruçlu  Mor Yakup, Malatyalı Mor Michael Rabo önemli isimlerdendir.

Günümüzde ise oldukça tanınmış Süryani sanatçılar yine mevcuttur. Örneğin: Coşkun Sabah, Bedri Ayseli…

 Manastırınızda nasıl bir eğitim yapılır ve çocukların eğitim masrafları nasıl karşılanır?

Mor Gabriel Manastırı’ndaki işler ve eğitim (yurtların kullanılması ve dil eğitimi,dini eğitim değildir kesinlikle) tamamen gönüllülük ve bağışlara dayanır. Manastır günümüzde özellikle de yurtdışındaki Süryaniler’in bağışları ile ayakta durabilmektedir.

Biraz manastırın hiyerarşik yapısından bahsebilir misiniz?

 Metropolit dini-ruhani liderdir. Rahipler tarafından oylanarak seçilir ve Patriğe bildirilir. Patrik de onaylar. Bu bölgede (Fırat-Nil Havzası daha da özel olarak Tur Abdin Platosu diyebiliriz), Metropolit Şam’daki Patriğe bağlıdır. Metropolit’in altında ise rahipler çalışır.

Buraya gelenlerin ilk dikkatini çeken şeylerden birinin manastırın bakımı ve temizliği olduğuna eminim, manastırı bu kadar özenli tutmayı nasıl başarıyorsunuz?

Manastırı, tamamen kendimiz temizliyoruz, bu kadar temiz olma sebebi bunu isteyerek ve önemseeyerek yapmamızdan ileri geliyor. Maneviyat ve önemsemek çok önemli.

Giriş ücreti nedir ve giriş ücreti ile alakalı yorumunuz nedir?

Daha önce giriş ücretsizdi. Vakıflar Yönetim Kurulu’nun  kararı ile çok düşük de olsa bir ücret alınıyor girişte. Tabii ki dini mekanlardan gelir elde edilmesi hoş değil fakat bazı açılardan bu bizim için de iyi oldu. Tabii ki TC Vatandaşı olarak bizler de vergi veriyoruz, devlet Müslüman din adamları için bir ücretlendirmede bulunuyor fakat ne yazık ki diğer inançlara ait din mensuplarının bir geliri yok, üstelik manastır sadece bağışlarla ayakta kalabiliyordu. Ayrıca az da olsa bir ücret ödenmesi ile öylesine ziyaret edilmesindense, ilgilenen ve daha saygılı kişilerin ziyaretini sağlamaya başladı.

Sizce en ilginç(ya da sizin en hoşunuza giden) geleneğiniz nedir?

Çok sayıda farklı gelenek vardır. Ölülerin gömülüşünden, ‘’kırmızı ip’’ geleneğine kadar çeşit çeşit…  Daha başka: Kız ve erkek çocukları vaftiz edilirken aynı suda yıkanmaz, evlilikte kilise töreni önemlidir ve nikahlar çok sadedir.

(Not: Süryani geleneklerinin detaylarını merak ederseniz ve daha çok bilgi almak isterseniz, Kuryakos Acar’ın Instagram hesabına göz atıp, fotoğrafları altındaki detaylı açıklamalara göz atabilirsiniz )

Yemek içmek konusunda ne düşünüyorsunuz?  Süryani mutfağı nasıldır?

Şarap sofra kültürünün bir parçasıdır ve hatta hala Shiluh Süryani Şarabı üretimini devam ettirmekteyiz. Süryani yemeklerinde ise et oldukça fazla kullanılır. Şam Börek (Lahmacunun kapalı hali gibi düşünebiliriz), Lebeniye öne çıkan yemeklerimizdir,  kızartılan ya da haşlanmış içli köftelerimiz ve dolmalarımız da mevcuttur.

 Süryaniler genellikle ne işle meşguldürler, geçmişte ne gibi uğraşlarla meşgul olmuşlardı? Sanatın hangi kollarıyla uğraşmışırsınız ya da hangilerine ilgi duyarsınız?

Şimdi şehirlerde yaşayan Süryaniler elbette çok farklı mesleklere sahiptir. Fakat geçmişte bu coğrafyada genellikle zanaatin çok farklı alanlarıyla uğraşmışlardır. Günümüzde ise malasef Süryani El Sanatları, örneğin batik sanatı, giderek yok oluyor. Hala en yaygın olarak ise telkâri işlemeleri (gümüşçülük) kaldı.

 Bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olarak sizin vurgulamak, eklemek istedikleriniz ya da tavsiyeleriniz, öneriniz, ricanız var mıdır?

Ben Süryaniler’in bu topraklarda ilk başından beri yaşadığının unutulmamasını istiyorum. Biz bu topraklara davet edilmedik ya da kimseyi yerinden ederek yerleşmedik. Bizim de Türkiye Cumhuriyeti’nin bir vatandaşı olduğumuz, oy kullandığımız vergi verdiğimiz, unutulmamalı… Geleneklerimiz ve inancımıza sadece saygı duyulmalı ve olduğu gibi kabul edilmelidir. Ben Süryani olarak değil de önce insan olarak görülmek istiyorum. Bu kadar.

 

Kuryakos Acar’a verdiği bilgilerden ötürü çok teşekkürler… Metnin içinde not olarak da belirttiğim ve bağlantısını yukarıda da paylaştığım üzere, Süryani gelenekleri, dini törenleri ve manastır hakkında daha da detaylı, ilginç ayrıntılar öğrenmek isterseniz kendisini oldukça renkli Instagram sayfasındaki açıklamalara göz atabilirsiniz.

One comment

///////////////
  1. Murat Özyurt

    Mardin Midyat gezisinde görüp beğendiğim süryanilerin anavatanı dedikleri yer. Tarihi evleri, telkari takıları ve şarap kültürleriyle harikalar. Ev yapımı şarabı içmiştim tadı damağımda kalmıştı internetten süryani şarabı siparişi verdim kargoyla yolladılar sağolsunlar.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir